r.,
Gmina Pilzno leży w obrębie dwóch jednostek fizjograficznych. Jej południowa część położona jest na krańcach Pogórza Karpackiego, w jego fragmencie - Pogórzu Strzyżowskim, północna zaś - w kotlinie Sandomierskiej. Samo Pilzno usytuowane jest na pograniczu tych krain, niemal u stóp Pogórza. Położenie decyduje o bogactwie krajobrazu, walorach przyrodniczych, zróżnicowanej rzeźbie terenu. Szczególnie piękne są obszary pogórzańskie: liczne wzniesienia, malownicze doliny rzek i strumieni, wąwozy, jary, rozległe masywy leśne, ciekawe formy geologiczne tworzą urzekający krajobraz. Najwyższym wzniesieniem w rejonie Pilzna jest Budyń (354 m n.p.m.), wyrastający nad wsią Zwiernik. Tu bierze swój początek potok Dulczówka, dopływ Dulczy, stąd rozciąga się wspaniała panorama doliny Wisłoki.
Na północ od Pilzna rozpościera się Kotlina Sandomierska o zupełnie odmiennym krajobrazie. Składają się na niego bezkresne równiny, słabo rzeźbione, gdzieniegdzie pokryte lasem. Największe kompleksy leśne znajdują się między Lipinami i Czarną. Jedynym, znaczącym strumieniem jest tu Potok Chotowski, dopływ Wisłoki. Spiętrzony w Chotowej tworzy zalew - miejsce letniego wypoczynku mieszkańców Pilzna, Dębicy i pobliskich miejscowości.
Niewielkie zagajniki, łąki, pola uprawne czynią pejzaż atrakcyjnym, mimo braku wyraźniej zaznaczonych kulminacji terenu. Po stronie zachodniej, na dużej głębokości znajdują się pokłady soli (odgałęzienie złoży bocheńskich), jednak nie eksploatowane. Wykorzystuje się natomiast pokłady żwiru i piasku, usytuowane w dolinie Wisłoki (m.in. Jaworze Dolne i Górne).
Północna część gminy znajduje się w obszarze klimatu podgórskich kotlin i dolin, natomiast południowa należy do skraju pasa górskiego. Przenikanie się tych typów klimatów daje w efekcie łagodne warunki klimatyczne. Średnia temperatura roczna wynosi ok. + 8 st C, średnia stycznia - 3 st C, roczna suma opadów - 700 - 750 mm, okres wegetacji 200 - 215 dni, pokrywa śnieżna utrzymuje się przeciętnie 90 dni. Lata są upalne z dużą liczbą dni słonecznych i niewielką ilością opadów.
Pilzno leży przy międzynarodowej trasie drogowej nr 4 Zgorzelec - Medyka. Boczna jej odnoga prowadzi na południe do Jasła i Krosna. Należy do powiatu dębickiego, województwa podkarpackiego.
Wyjątkowo bogate są zasoby ziemi pilzneńskiej. Gmina znajduje się w obrębie aż trzech obszarów chronionego krajobrazu: Jastrząbsko - Żdżarskiego, Pogórza Ciężkowickiego i Pogórza Strzyżowskiego. Co prawda lasy zajmują tylko 22% powierzchni gminy (średnia krajowa - 27%), to jednak fakt iż występują w zwartych masywach stwarza korzystne warunki bytowania dzikiej zwierzyny i stanowi bazę rozwoju różnych form rekreacji.
Północną część gminy zajmuje Jastrząbsko - Żdżarski Obszar Chronionego krajobrazu. Zachowały się tu zespoły leśne będące resztkami Puszczy Sandomierskiej, na obszarach wydmowych występują połacie boru świeżego, w niższych partiach terenu - zbiorowiska łęgowe i olsz. Charakterystycznym elementem tego regionu są wspaniałe, podmokłe okresowo łąki. Rzadkie gatunki roślin można spotkać na suchych, piaszczystych kulminacjach, m.in. mietlicę pospolitą, kostrzewę owczą, jastrzębca kosmaczka.
Południowa część gminy leży w granicach Obszaru Chronionego Krajobrazu Pogórza Ciężkowickiego. Znajdujące się tu ekosystemy leśne charakteryzują się sporym stopniem naturalności. W kompleksach grądowych przeważają: grab zwyczajny i dąb szypułkowy. W wyższych partiach terenu pojawia się buczyna karpacka i roślinność typowa dla piętra pogórza. W dolinach potoków występuje łęg podgórski i łęg olchowo - jesionowy. W krajobrazie szczególnie nastrojowym akcentem są zagajniki brzozowe i rozległe, kwieciste łąki.
Wschodni fragment gminy położony jest w obrębie Obszaru Chronionego Krajobrazu Pogórza Strzyżowskiego. Na zboczach wzgórz opadających w kierunku Wisłoki i jej dopływów typowym zbiorowiskiem leśnym jest zespół grądu a nad Wisłoką, w rejonie Jaworza Dolnego - siedlisko lasu mieszanego świeżego. Tworzą go głównie sosna i dąb. Duży zespół borów mieszanych otacza Połomię, a w dolinach występują kępy olszy przeplatane łąkami. Nad tą częścią gminy dominuje wielki kompleks leśny pokrywający krawędź doliny powyżej Jaworza Dolnego.
Niektóre, najciekawsze obszary i obiekty przyrody w gminie są objęte szczególną ochroną. Pomniki przyrody (dęby, lipy, klony, graby, sosny) znajdują się w Lipinach, Dobrkowie, Parkoszu, Strzegocicach (na terenie dawnych zabudowań dworskich), a także w Pilźnie (ogród klasztorny karmelitów). Osobliwością są głazy polodowcowe w Strzegocicach. Planuje się utworzenie rezerwatu przyrody "Lipiny" o powierzchni 250 ha, położonego w lesie, we wsiach Lipiny i Machowa. Fauna ziemi pilzneńskiej jest charakterystyczna dla obszarów przejściowych między Karpatami i Kotliną Sandomierską. W nizinnej części regionu ostoje dzikiej zwierzyny znajdują się głównie w ocalałych fragmentach dawnej Puszczy Sandomierskiej. Żyją tu m.in. sarna, zając, borsuk, dzik, kuropatwa, dzięcioł czarny, sowa, kraska, dudek, kania ruda, bocian czarny, drozd a także liczne gatunki motyli i chrząszczy. W paśmie pogórza króluje jeleń karpacki, a oprócz niego dzik, sarna, lis, orlik krzykliwy, puchacz, traszka górska, ryś. Niekiedy natknąć się można na przemieszczającego się wilka. Bogaty jest zwłaszcza świat ptaków i owadów.
Gmina Pilzno zajmuje powierzchnię ponad 165 km kwadratowych i liczy ok. 17. tyś. mieszkańców z czego ok. 4300 mieszka w Pilźnie. Miasto i Gmina Pilzno wchodzi w skład powiatu dębickiego w województwie podkarpackim. W skład gminy wchodzi 17 sołectw: Bielowy, Dobrków, Gębiczyna, Gołęczyna, Jaworze Górne Jaworze Dolne, Lipiny, Łęki Dolne, Łęki Górne, Machowa, Mokrzec, Parkosz, Podlesie, Połomia, Słotowa, Strzegocice, Zwiernik. Gmina ma charakter rolniczy. Średnia powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosi 4,20 ha. Zróżnicowane są warunki glebowe, przeważają jednak gleby średnie i słabe.
Dość dobrze rozwinięta jest w gminie infrastruktura techniczna. Z telefonów korzysta 80% gospodarstw, cyfrowe centrale telefoniczne zainstalowane są w Jaworzu, Machowej, Strzegocicach, Pilźnie, Łękach Górnych i Słotowej. Gazyfikację gminy zakończono w początku lat dziewięćdziesiątych. Ostatnim etapem była budowa gazociągu we wsi Gębiczyna, która został zakończona w 1994r. Pilzno zaopatrywane jest w wodę pitną z własnej stacji uzdatniania wody, którą oddano do użytku w 1993r. Woda z niej popłynęła nie tylko do Pilzna, lecz również do pobliskich wiosek: Lipiny, Strzegocice, Bielowy i Słotowa. Oddanie do użytku stacji pozwoliło na budowę wodociągów, których do tej pory na terenie gminy nie było. Obecnie woda rozprowadzana jest siecią o łącznej długości 84,5 km. Na terenie miasta zlokalizowana jest oczyszczalnia ścieków o przepustowości 500 m3, na dobę. Budowa kanalizacji trwa nieprzerwanie od 1993r. W Strzegocicach zlokalizowane jest wysypisko odpadów komunalnych dla Pilzna.
Pilzno nie posiada dużych zakładów przemysłowych, funkcjonują natomiast liczne firmy, głównie prywatne, zajmujące się przetwórstwem, produkcją w branżach chemicznej, metalowej, drzewnej, handlem i usługami. Rozwój prywatnej przedsiębiorczości wpływa znacząco na ograniczenie bezrobocia. W przeciwieństwie do wielu, podobnych miast, w Pilźnie nie występuje zjawisko odpływu ludności do większych ośrodków. Przeciwnie, obserwuje się przyrost mieszkańców i fakt ten wskazuje wyraźnie na tendencje rozwojowe miasta. O rozwoju gminy decydować będą własne możliwości, inicjatywa, przedsiębiorczość, wykorzystanie naturalnych zasobów przyrodniczych.
W strategii rozwoju, kilka kierunków ma charakter priorytetowy. Jednym z problemów jest podniesienie poziomu i opłacalności produkcji rolnej. Dotychczasowa struktura upraw to w konsekwencji pogłębianie występujących obecnie tendencji kryzysowych, toteż duży nacisk kładzie się na restrukturyzację rolnictwa. Istnieją warunki do rozwoju zdrowej żywności, przetwórstwa, przechowalnictwa i konfekcjonowania produktów rolnych w oparciu o niewielkie firmy. Są też możliwości tworzenia małych i średnich przedsiębiorstw, wykorzystujących walory naturalne piaski, żwiry a także drewno.
Położenie gminy w granicach trzech obszarów chronionego krajobrazu to szansa na rozwój turystyki, agroturystyki i rekreacji. Sprzyja tym przedsięwzięciom obecność cennych zabytków w samym Pilźnie, jak i w poszczególnych miejscowościach gminy. Nadzieją na ożywienie ruchu turystycznego i powstanie infrastruktury turystycznej jest powstający zalew na Wisłoce o powierzchni 120 ha, a docelowo 240 ha. Zalew ten powstaje jako rekultywacja terenów po wydobyciu żwiru Przez "KruszeGeo" Rzeszów. Piękna lokalizacja zalewu w pobliżu krzyżujących się dróg z północy na południe i z zachodu na wschód jest dla Pilzna turystyczną szansą. Czysta na tym odcinku Wisłoka, rezerwaty przyrody, wspaniałe krajobrazy to kolejne atuty turystyczne, dzięki którym Pilzno może stać się w przyszłości centrum turystycznym dla miejscowości z całej gminy i nie tylko. Wielka szansą dla małoobszarowych gospodarstw rolnych jest agroturystyka. Tym bardziej, że wiele gospodarstw dysponuje odpowiednią bazą noclegową i żywieniową. Miasto stanowi regionalny ośrodek handlowy, usługowy i kulturalny. Działają tu: Dom Kultury, Towarzystwo Przyjaciół Pilzna i Ziemi Pilzneńskiej; Stowarzyszenie Promocji, Przedsiębiorczości, Kultury i Turystyki na rzecz rozwoju Gminy Pilzno "Maga"; Muzeum Lalek posiadające bogate i ciekawe kolekcje, działa Klub Sportowy "Rzemieślnik" posiadający własny stadion. Dla ziszczenia się marzeń o turystycznej potędze potrzebne są inwestycje i wsparcie inwestorów z zewnątrz.